Tinh Thần Giáng Sinh Như Người Thụy Điển: Từ Ánh Nến Advent Đến Vũ Điệu Dọn Cây Thông
- Nhật Tâm
- Dec 29, 2025
- 8 min read
Mùa đông ở các nước Bắc Âu nói chung và Thụy Điển nói riêng thường kéo dài, lạnh lẽo và chìm trong bóng tối khi mặt trời lặn từ rất sớm. Thế nhưng, có lẽ chính vì cái lạnh giá khắc nghiệt ấy mà người Thụy Điển đã tạo ra cho mình một mùa Giáng sinh rực rỡ, ấm áp và kéo dài nhất có thể. Đối với họ, Giáng sinh không chỉ đơn thuần là một ngày lễ diễn ra vào 24 hay 25 tháng 12. Đó là một hành trình trọn vẹn của ánh sáng, của nghệ thuật ẩm thực, của sự gắn kết gia đình và những truyền thống lâu đời được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Nếu bạn đang sống tại Thụy Điển, hoặc đơn giản là một người trót yêu mến văn hóa Bắc Âu, làm thế nào để bạn có thể thực sự hòa vào không khí lễ hội chuẩn phong cách của người dân bản địa? Hãy cùng bước vào thế giới rực rỡ của tuyết trắng và ánh nến để khám phá tinh thần Giáng sinh Thụy Điển nhé!
1. Mùa Vọng (Advent) – Ngọn Nến Của Sự Chờ Đợi Và Hy Vọng
Mùa Giáng sinh ở Thụy Điển không bắt đầu một cách vội vã vào những ngày cuối tháng 12, mà chính thức gõ cửa một cách từ tốn vào ngày Chủ nhật Mùa Vọng (Advent) đầu tiên.
Truyền thống thắp nến trong suốt mùa Advent có một lịch sử phong phú và đa dạng, kéo dài hàng thế kỷ và chịu ảnh hưởng của nhiều nền văn hóa khác nhau. Trước khi mang ý nghĩa Thiên Chúa giáo như hiện tại, hình ảnh vòng hoa và ánh lửa đã xuất hiện trong thời cổ đại. Nhiều nhà sử học cho rằng nguồn gốc của truyền thống này bắt nguồn từ các phong tục tiền Kitô giáo của người Germanic cổ đại. Trong những tháng mùa đông tăm tối nhất, họ thường đốt nến xung quanh một vòng hoa với ý niệm sưởi ấm không gian, xua tan bóng tối và kiên nhẫn chờ đợi những ngày nắng sáng, ấm áp của mùa xuân rực rỡ.
Theo thời gian, truyền thống này lan rộng khắp các nhà thờ phương Tây. Johann Hinrich Wichern, một linh mục Lutheran người Đức, được công nhận là người đã biến vòng hoa thành biểu tượng chính thức của Mùa Vọng. Ngày nay, vòng hoa Advent (Adventskrans) là một vật phẩm không thể thiếu trong các gia đình Bắc Âu.
Nghi thức thắp nến diễn ra như thế nào? Ở Thụy Điển, người ta sử dụng một đế cắm nến đặc biệt có bốn ngọn nến, tượng trưng cho bốn ngày Chủ nhật trước Giáng sinh.
Vào Chủ nhật đầu tiên, ngọn nến thứ nhất được thắp sáng.
Chủ nhật thứ hai, ngọn nến thứ nhất và thứ hai cùng cháy song song.
Cứ thế tiếp tục cho đến khi cả bốn ngọn nến đều rực rỡ tỏa sáng vào Chủ nhật cuối cùng.
Bốn ngọn nến này lần lượt tượng trưng cho: Niềm vui, Hy vọng, Lòng mong đợi và Hòa bình. Nhiều gia đình Thụy Điển có những chiếc đế nến bằng đồng hoặc gỗ được truyền từ đời này sang đời khác. Họ thường tự tay trang trí vòng hoa bằng rêu xanh (mossa), nụ thông khô, những cành lingonberry (nam việt quất) và các dải ruy băng nhỏ. Việc thắp nến mỗi ngày cuối tuần không chỉ là cách đếm ngược thời gian đầy tinh tế, mà còn là khoảnh khắc tĩnh lặng để con người sống chậm lại giữa nhịp đời hối hả.
2. Nghệ Thuật "Julmys" – Linh Hồn Sưởi Ấm Mùa Đông Bắc Âu
Sẽ là thiếu sót cực kỳ lớn nếu nói về Giáng sinh Thụy Điển mà không nhắc đến "Julmys".
Từ này được tạo thành từ jul (Giáng sinh) và mys – một khái niệm nổi tiếng của Thụy Điển dùng để chỉ sự ấm cúng, thoải mái và dễ chịu (tương tự như hygge của Đan Mạch). Julmys không phải là một sự kiện có ngày giờ cố định. Nó là một trạng thái tinh thần, là lời kêu gọi bạn bè, gia đình, đồng nghiệp cùng quây quần lại, bỏ qua những lo toan công việc để cùng làm những điều nhỏ bé nhưng mang lại niềm vui lớn. Nếu bạn gặp nhau vào một trong bốn ngày Chủ nhật của Mùa Vọng, người ta gọi đó là adventsmys. Còn vào những ngày bình thường, đó đơn giản là julmys.
Hương Vị Của Julmys: Gian Bếp Thơm Mùi Gia Vị
Sự ấm cúng của Julmys được thể hiện rõ nhất qua dạ dày. Đây là cơ hội tuyệt vời để người Thụy Điển trổ tài nướng bánh, biến gian bếp thành một thế giới ngập tràn mùi hương của gừng, quế và bơ nướng:
Pepparkakor (Bánh quy gừng): Tên gọi theo nghĩa đen là "bánh tiêu" (peppar = tiêu, kakor = bánh quy nhỏ). Mặc dù có tên gọi như vậy, thành phần chính tạo nên linh hồn của chiếc bánh lại là sự pha trộn hoàn hảo của bột gừng (ingefära), quế (kanel), thảo quả (kardemumma) và đinh hương (nejlika). Bạn có thể dễ dàng mua pepparkaksdeg (bột bánh gừng) ở mọi siêu thị, mang về cán mỏng và dùng khuôn cắt thành hình trái tim, ngôi sao hay chú lợn nhỏ. Đỉnh cao của nghệ thuật Pepparkakor chính là việc cả nhà xúm lại xây dựng những ngôi nhà bánh gừng (pepparkakshus) tinh xảo, dán dính bằng đường đun chảy và trang trí bằng kẹo xốp nhiều màu.
Lussekatter (Bánh nghệ tây hình chú mèo): Đây là món bánh đặc trưng nhất cho ngày Lễ Thánh Lucia (13/12). Nhờ sử dụng nhụy hoa nghệ tây (saffran) đắt đỏ, những chiếc bánh mì ngọt này có màu vàng óng ả bắt mắt. Chúng được nặn thành hình chữ S uốn lượn, mô phỏng hình dáng một chú mèo đang nằm cuộn tròn ngủ (katter), điểm xuyết thêm hai hạt nho khô ở giữa. Khi vừa lấy ra khỏi lò, bánh mềm xốp, tỏa khói nghi ngút và có hương vị bùi béo khó cưỡng.
Knäck (Kẹo toffee Thụy Điển): Nếu bạn muốn thử thách sự khéo léo, hãy thử làm Knäck. Đây là loại kẹo cứng truyền thống làm từ siro vàng, đường và kem tươi đun sôi sùng sục, sau đó trộn với hạnh nhân xắt nhỏ và đổ vào những khuôn giấy xếp li tí hon. Việc canh nhiệt độ là cả một nghệ thuật: kẹo phải đủ độ cứng khi bạn đặt vào miệng, nhưng sẽ nhanh chóng tan ra một cách dẻo mềm, ngọt ngào khi bạn bắt đầu nhai.
Để làm trọn vẹn trải nghiệm Julmys, tất cả những món bánh kẹo trên đều được thưởng thức cùng một ly Glögg bốc khói. Đây là phiên bản rượu vang nóng của Thụy Điển, được tẩm ướp đậm đà các loại gia vị nướng, và đặc biệt luôn được phục vụ kèm với một muỗng nho khô và hạnh nhân bóc vỏ thả thẳng vào trong ly.
3. Trang Trí Nhà Cửa – Gìn Giữ Nét Đẹp Thủ Công Cổ Điển
Sau khi đã thưởng thức no nê những món ngon, hoạt động tiếp theo trong các buổi Julmys chính là cùng nhau làm đồ trang trí. Người Thụy Điển rất yêu thích những vật dụng thủ công mộc mạc mang dấu ấn cá nhân.
Một trong những món đồ trang trí kinh điển nhất mà bạn sẽ thấy là Julgranshjärta (Trái tim cây thông Giáng sinh). Để làm được món đồ này, bạn cần kéo, giấy thủ công tương đối dày với hai màu tương phản (thường là đỏ và trắng), cùng rất nhiều sự kiên nhẫn. Các dải giấy được đan chéo vào nhau một cách khéo léo để tạo thành hình trái tim có những ô vuông bàn cờ nhỏ xinh, bên trong có thể tạo thành một chiếc túi nhỏ để đựng các loại hạt hoặc kẹo.
Một món đồ thủ công phổ biến khác là Smällkaramell. Khác với những chiếc kẹo nổ (cracker) của Anh thường kêu "Crack!" khi kéo ra, phiên bản Thụy Điển yên tĩnh hơn nhưng lại vô cùng rực rỡ. Người ta sử dụng một lõi giấy vệ sinh trống, bọc nó bằng nhiều lớp giấy lụa mỏng (giấy nhún) nhiều màu sắc và cắt tỉa tua rua hai đầu. Bên trong lõi giấy, họ bí mật giấu những viên kẹo ngọt ngào. Nhiều gia đình dán kín Smällkaramell lại và treo lên cây thông như một vật trang trí lộng lẫy, giữ gìn chúng cẩn thận để dùng cho những mùa Giáng sinh của các năm sau.
4. Tjugondag Knut: Lễ Hội "Cướp Bóc" Và Tiễn Đưa Cây Thông
"Giáng sinh có mười hai ngày và thế là đủ rồi nhỉ?" – Nếu bạn nghĩ vậy, thì Thụy Điển sẽ khiến bạn phải bất ngờ. Ở đất nước này, mùa lễ hội chính thức kéo dài tận một tháng, và chỉ thực sự khép lại vào ngày 13 tháng 1.
Ngày này được gọi là Ngày của Thánh Knut. Lịch sử kể lại rằng Knut Lavard (hoặc Canute) là một hoàng tử Đan Mạch đã bị ám sát vào đầu thế kỷ 12 và sau đó được phong thánh. Vài trăm năm sau, ngày lễ kỷ niệm của ông rơi vào ngày 13 tháng 1 và trở nên đồng nghĩa với sự kết thúc của mùa Giáng sinh Thụy Điển.
Người bản địa có hai câu nói vần điệu rất nổi tiếng về ngày này:
"Tjugondag Knut körs julen ut" (Ngày thứ 20 của Knut, Giáng sinh bị đuổi đi)
"Tjugondag Knut kastas granen ut" (Ngày thứ 20 của Knut, cây thông Giáng sinh bị ném ra ngoài).
Vào thời điểm này, khi dư âm lễ hội đã vơi dần, người ta bắt đầu chán những bản nhạc Giáng sinh lặp đi lặp lại và mệt mỏi với việc quét dọn những chiếc lá thông khô rụng đầy trên thảm. Thế là truyền thống Julgransplundring (Cướp bóc cây thông Giáng sinh) diễn ra. Trẻ em và người lớn sẽ nắm tay nhau nhảy múa vòng quanh cây thông lần cuối cùng, hát những bài hát dân ca vui nhộn. Trẻ em được phép "cướp" tất cả những viên kẹo, bánh quy hay đồ ngọt còn sót lại đang treo trên cây hoặc giấu trong những chiếc Smällkaramell.
Sau khi nghi thức vui vẻ đó kết thúc, cây thông sẽ bị "lột sạch" đồ trang trí và được mang đến các điểm thu gom rác thải cây xanh do cơ quan chức năng chỉ định. Tại đây, những thân cây này sẽ được mang đi nghiền nát và đốt cháy trong các nhà máy nhiệt điện để tạo ra năng lượng sưởi ấm cho các khu dân cư. Một cái kết cực kỳ thực tế, thân thiện với môi trường và mang đậm tư duy phát triển bền vững của người Thụy Điển!
5. Góc Văn Hóa & Ngôn Ngữ: Giao Tiếp Tự Nhiên Mùa Lễ Hội
Nếu bạn muốn thực sự hòa mình vào các buổi tiệc Julmys như một người bản xứ, việc nắm bắt cách người Thụy Điển trò chuyện trong mùa lễ hội là vô cùng quan trọng.
Thay vì sử dụng những mẫu câu khô khan mang tính chất "dịch từng từ", hãy thử làm bạn bè Thụy Điển ngạc nhiên bằng cách dùng những cụm từ diễn đạt tự nhiên hơn:
Khi muốn nói "Tôi rất thích Giáng sinh" (Jag gillar julen), người Thụy Điển thường dùng câu cảm thán đầy tự hào: "Jag är en riktig julälskare!" (Tôi đích thực là một người cuồng Giáng sinh!).
Khi bước vào một căn phòng đang thắp nến và có mùi bánh quy gừng, thay vì nói "Nó rất ấm cúng" (Det är mysigt), hãy thốt lên: "Vilken härlig julstämning!" (Chà, không khí Giáng sinh tuyệt vời làm sao!).
Và dĩ nhiên, đừng quên nâng ly Glögg ấm nóng, nhìn thẳng vào mắt những người xung quanh và nói lời chúc kinh điển: "God Jul och Gott Nytt År!" (Giáng sinh an lành và Chúc mừng năm mới!).
Giáng sinh ở Thụy Điển không chỉ là một ngày lễ tôn giáo, mà là một trải nghiệm văn hóa rực rỡ giúp con người xích lại gần nhau hơn giữa mùa đông buốt giá. Hy vọng bài viết này đã mang lại cho bạn một cái nhìn sâu sắc và những ý tưởng tuyệt vời để tận hưởng mùa lễ hội theo đúng chuẩn phong cách Bắc Âu.
Bây giờ, tất cả những gì bạn cần làm là hâm nóng một nồi glögg, bật giai điệu nhẹ nhàng và bắt đầu nhào bột làm vài chiếc bánh quy gừng. God Jul!
12/2025 - Cuộc Sống Thụy Điển
Comments