"Quy tắc hợp đồng 18 tháng" cho Cư Trú Vĩnh Viễn

Dưới đây là bài blog phân tích chuyên sâu về phán quyết mới liên quan đến "Quy tắc 18 tháng" và bức tranh toàn cảnh về chính sách định cư tại Thụy Điển hiện nay. Thụy Điển – quốc gia từng được mệnh danh là "thiên đường" của người nhập cư với chính sách cởi mở và nhân đạo – đang trải qua một cuộc chuyển mình mạnh mẽ về mặt pháp lý. Đối với cộng đồng người lao động nước ngoài, giấc mơ sở hữu tấm thẻ cư trú vĩnh viễn (Permanent Residency - PUT) chưa bao giờ trở nên xa vời và đầy rẫy rủi ro như lúc này.

Mới đây, một phán quyết từ Tòa án Di trú cấp cao (Migrationsöverdomstolen) đã tạo nên một cơn địa chấn ngầm trong cộng đồng người nhập cư: Quy tắc 18 tháng cho hợp đồng lao động sẽ được tính từ ngày ra quyết định, chứ không phải ngày nộp đơn. Sự thay đổi này không đơn thuần là một thủ tục hành chính; nó là một "vòng lặp tử thần" đối với những ai có hồ sơ bị tồn đọng.

1. Quy tắc 18 tháng: Từ "Lẽ đương nhiên" đến "Rào cản pháp lý"

Để hiểu được mức độ nghiêm trọng của phán quyết mới, chúng ta cần nhìn lại bản chất của quy định này. Theo Luật Di trú Thụy Điển, để được cấp thẻ cư trú vĩnh viễn, người nộp đơn phải chứng minh được khả năng tự tài chính (maintenance requirement). Nếu bạn không có một hợp đồng lao động vô thời hạn (tillsvidareanställning), bạn có thể sử dụng hợp đồng có thời hạn (tidsbegränsad anställning).

Tuy nhiên, hợp đồng này phải đủ dài để đảm bảo sự ổn định. Cơ quan Di trú (Migrationsverket) từ lâu đã áp dụng tiêu chuẩn 18 tháng. Tức là, tính từ một thời điểm nhất định, hợp đồng của bạn phải còn hiệu lực ít nhất 1,5 năm.

Trước đây: Đã từng có một sự hiểu ngầm hoặc linh hoạt nhất định trong việc xem xét. Nhiều người tin rằng nếu tại thời điểm nộp đơn, hợp đồng của họ còn 18 tháng hoặc hơn, họ đã đủ điều kiện. Sự chậm trễ của Cơ quan Di trú trong việc xử lý hồ sơ (đôi khi kéo dài từ 6 đến 12 tháng) thường được xem là lỗi hệ thống và người lao động không phải gánh chịu hậu quả từ sự chậm trễ đó.

Hiện nay: Phán quyết mới của Tòa án Di trú cấp cao đã đóng sầm cánh cửa linh hoạt này. Tòa tuyên bố: Thời hạn 18 tháng phải được tính từ ngày Cơ quan Di trú đặt bút ký quyết định (beslutsdatum).

2. Phân tích phán quyết: Khi thời gian là kẻ thù của người lao động

Hãy tưởng tượng một kịch bản thực tế: Bạn nộp đơn xin PUT vào tháng 1/2026 với một hợp đồng lao động có thời hạn đến tháng 8/2027 (tổng cộng còn 19 tháng – đủ điều kiện tại thời điểm nộp). Tuy nhiên, do số lượng hồ sơ tồn đọng, Migrationsverket chỉ xem xét hồ sơ của bạn vào tháng 7/2026.

Tại thời điểm "beslutsdatum" (tháng 7/2026), hợp đồng của bạn chỉ còn hiệu lực 13 tháng. Theo phán quyết mới, bạn không đủ điều kiện và đơn xin cư trú vĩnh viễn sẽ bị từ chối.

Đây chính là điểm nghiệt ngã nhất. Người lao động rơi vào thế bị động hoàn toàn. Họ không thể kiểm soát tốc độ xử lý của Migrationsverket. Một hồ sơ bị "ngâm" càng lâu, cơ hội đạt được PUT càng thấp dần theo thời gian hiệu lực còn lại của hợp đồng. Điều này tạo ra một áp lực khủng khiếp lên cả người lao động lẫn đơn vị tuyển dụng, buộc họ phải liên tục gia hạn hợp đồng sớm hơn dự kiến để "chạy đua" với tốc độ xử lý của cơ quan chức năng.

3. Lý do và Hành trình của sự thay đổi: Không phải ngẫu nhiên

Tại sao Thụy Điển lại đưa ra những giải thích khắt khe đến vậy? Để hiểu rõ, chúng ta phải nhìn vào hành trình chính trị của quốc gia này trong 5 năm qua.

Sự trỗi dậy của các đảng phái cánh hữu và thỏa thuận Tidö (Tidöavtalet) đã thay đổi hoàn toàn tư duy về di trú. Mục tiêu chiến lược của chính phủ hiện tại là chuyển dịch từ "Cư trú dựa trên quyền lợi" sang "Cư trú dựa trên sự đóng góp và tích hợp".

Mục đích thật sự đằng sau quy tắc 18 tháng:

1. Sàng lọc gắt gao: Chính phủ muốn đảm bảo rằng chỉ những người có vị trí công việc thực sự ổn định và cần thiết cho nền kinh tế mới được ở lại vĩnh viễn. Việc siết chặt thời hạn hợp đồng là cách để loại bỏ những công việc mang tính chất tạm thời, mùa vụ.

2. Giảm áp lực phúc lợi: Bằng cách yêu cầu một "tương lai tài chính rõ ràng" kéo dài ít nhất 18 tháng kể từ khi có quyết định, Thụy Điển muốn giảm thiểu rủi ro người lao động trở thành gánh nặng cho hệ thống phúc lợi ngay sau khi nhận được PUT.

3. Tạo áp lực tích hợp: Việc làm khó quá trình xin PUT buộc người lao động phải nỗ lực hơn nữa trong việc thương lượng với chủ lao động để có những hợp đồng dài hạn hoặc vô thời hạn, đồng thời gián tiếp yêu cầu họ phải có kỹ năng cao mà thị trường không thể thay thế dễ dàng.

4. Sự liên kết với các thay đổi khác: Một hành trình gian khó

Quy tắc 18 tháng không đứng cô lập. Nó là một mảnh ghép trong bức tranh lớn về việc "siết chặt toàn diện" chính sách di trú của Thụy Điển. Hãy nhìn vào những thay đổi song song:

• Tăng ngưỡng lương tối thiểu: Ngưỡng lương để cấp giấy phép lao động đã tăng vọt (hiện nay khoảng 30.000 SEK và dự kiến còn tăng cao hơn). Điều này khiến nhiều lao động phổ thông hoặc mới ra trường bị loại khỏi cuộc chơi ngay từ bước xin gia hạn giấy phép tạm thời.

• Yêu cầu về ngôn ngữ và văn hóa: Chính phủ đang thảo luận và sớm đưa vào áp dụng các kỳ thi tiếng Thụy Điển và kiến thức xã hội bắt buộc cho người xin PUT và quốc tịch.

• Kéo dài thời gian chờ đợi: Trước đây, 4-5 năm là con số chuẩn để nghĩ đến PUT. Hiện tại, có những đề xuất kéo dài thời gian cư trú bắt buộc lên đến 8 năm trước khi được xem xét vĩnh viễn.

• Xem Cập nhật - Quy định mới về cư trú vĩnh viễn tại Thụy Điển và Các câu hỏi thường gặp cho cư trú vĩnh viễn

Sự kết hợp giữa phán quyết "18 tháng tính từ ngày quyết định" và các yếu tố trên tạo thành một "ma trận" rào cản. Nếu lương bạn đủ cao nhưng hợp đồng không đủ dài, bạn trượt. Nếu hợp đồng đủ dài nhưng Migrationsverket xử lý chậm, bạn trượt. Nếu mọi thứ đều ổn nhưng bạn không qua được bài kiểm tra tiếng Thụy Điển (trong tương lai), bạn cũng sẽ trượt.

5. Lời khuyên chiến lược cho người lao động

Trong bối cảnh pháp lý đầy biến động này, người lao động nước ngoài tại Thụy Điển cần thay đổi tư duy từ "chờ đợi" sang "chủ động tấn công":

1. Ưu tiên hợp đồng "Tillsvidare": Đây là chìa khóa vàng. Hãy thương lượng với chủ lao động để chuyển sang hợp đồng vô thời hạn càng sớm càng tốt. Đây là cách duy nhất để vô hiệu hóa rủi ro về "ngày ra quyết định".

2. Gia hạn hợp đồng sớm: Nếu công ty chỉ ký hợp đồng có thời hạn (ví dụ theo dự án), hãy yêu cầu gia hạn thêm 2-3 năm ngay tại thời điểm nộp đơn xin PUT, thay vì chỉ ký đúng 18 tháng. Bạn cần có một "khoảng đệm" thời gian để bù đắp cho sự chậm trễ của Migrationsverket.

3. Theo dõi sát sao thời gian xử lý: Sử dụng các công cụ thống kê trên trang web của Cơ quan Di trú để dự đoán thời gian hồ sơ được xem xét. Nếu thấy hợp đồng sắp rơi vào ngưỡng dưới 18 tháng mà vẫn chưa có kết quả, hãy chủ động nộp bổ sung hợp đồng mới đã được gia hạn vào hồ sơ đang chờ.

4. Tư vấn pháp lý chuyên nghiệp: Đừng chỉ dựa vào kinh nghiệm của những người đi trước từ 2-3 năm trước, vì luật đã thay đổi. Một luật sư di trú có thể giúp bạn rà soát hợp đồng để đảm bảo nó đáp ứng đúng các tiêu chí khắt khe mà Tòa án cấp cao vừa đưa ra.

Lời kết

Thụy Điển đang gửi đi một thông điệp rõ ràng: Cư trú vĩnh viễn là một đặc ân dành cho những người có sự cam kết và ổn định tuyệt đối, không phải là một kết quả hiển nhiên sau vài năm làm việc. Phán quyết về quy tắc 18 tháng là một lời nhắc nhở nghiệt ngã rằng luật pháp có thể thay đổi cách giải thích bất cứ lúc nào, và người chịu thiệt thòi nhất luôn là những người ở thế yếu trong quan hệ lao động. Hành trình định cư tại Bắc Âu đang trở thành một cuộc chạy Marathon mà các chướng ngại vật liên tục được dựng lên ngay khi bạn tưởng chừng đã chạm tay vào vạch đích. Tuy nhiên, bằng cách hiểu rõ luật chơi và chuẩn bị kỹ lưỡng về mặt pháp lý, cánh cửa này dù hẹp nhưng vẫn không hoàn toàn đóng lại với những ai có sự chuẩn bị đúng đắn.

02/2026 - Cuộc Sống Thụy Điển