Cuộc sống Thụy Điển

Vårdcentral (trạm y tế khu vực) là "cửa ngõ" đầu tiên của hệ thống y tế công Thụy Điển — nơi xử lý khám tổng quát, kê đơn thuốc, theo dõi bệnh mãn tính, và giới thiệu lên bác sĩ chuyên khoa hoặc bệnh viện khi cần.

Cách đăng ký:  bạn tra cứu và chọn một Vårdcentral gần nơi ở qua cổng thông tin y tế quốc gia 1177.se (hoặc app 1177), đăng nhập bằng BankID để đăng ký trực tuyến. Nếu chưa có BankID, bạn có thể gọi điện trực tiếp hoặc đến Vårdcentral để đăng ký thủ công, mang theo hộ chiếu/thẻ cư trú và Personnummer.

Không bắt buộc đăng ký trước khi khám lần đầu:  bạn vẫn có thể đến bất kỳ Vårdcentral nào để khám mà chưa cần đăng ký cố định, nhưng việc đăng ký ("lista dig") giúp bạn có bác sĩ gia đình quen…

Bạn hết hạn hợp đồng thuê nhà và chuẩn bị chuyển đi. Ở VN, bạn chỉ cần quét dọn cơ bản là xong. Bạn làm tương tự ở Thụy Điển. Hôm sau, chủ nhà gửi cho bạn một hóa đơn 5000 kr tiền "phạt dọn dẹp".

• Giải đáp/Đề nghị: Flyttstädning (Tổng vệ sinh khi chuyển nhà) ở Thụy Điển là một quy trình nghiêm ngặt đến mức ám ảnh. Bạn phải lau sạch từ khe tủ lạnh, bên trong cống thoát nước, đến mặt sau của lò nướng. Nếu không sạch, chủ nhà sẽ thuê công ty chuyên nghiệp và ép bạn trả tiền.

• Cách làm đúng: Dành ra 2-3 ngày để dọn dẹp từng ngóc ngách theo checklist (danh sách kiểm tra), hoặc khôn ngoan nhất là bỏ tiền thuê dịch vụ dọn chuyển nhà chuyên nghiệp để được bảo hành chất lượng.

Ý kiến của bạn

Bạn đưa con đi khám bệnh viện. Để thể hiện sự tôn trọng với người có chuyên môn cao, bạn luôn miệng gọi họ là "Thưa Bác sĩ" (Doktor) thay vì gọi tên. Bác sĩ liên tục nhắc bạn: "Cứ gọi tôi là Lars".

• Giải đáp/Đề nghị: Xóa bỏ ranh giới giai cấp và chức danh (Du-reformen) diễn ra từ thập niên 1960. Gọi ai đó bằng chức danh (Doktor, Professor) tạo cảm giác cực kỳ xa cách, trịnh thượng và không tự nhiên.

• Cách làm đúng: Nhìn vào bảng tên trên áo của họ và gọi thẳng tên thật (Ví dụ: "Lars, con tôi bị sốt từ hôm qua"). Tôn trọng nằm ở thái độ hợp tác, không phải ở danh xưng.

Bạn thấy thế nào

rong siêu thị, một người đẩy xe hàng vô tình quẹt nhẹ vào gót chân bạn. Bạn chờ đợi một lời xin lỗi chân thành "Tôi xin lỗi" (Förlåt). Nhưng họ chỉ thốt lên "Oj!" (Ối!) rồi quay đi tiếp. Bạn thấy họ thô lỗ.

• Giải đáp/Đề nghị: "Oj" là phản xạ âm thanh cực kỳ phổ biến của người Thụy Điển trong các va chạm nhỏ nhặt, không cố ý. Nó bao hàm nghĩa "Ôi, lỡ tay/lỡ trớn, không sao chứ", chứ không phải họ coi thường bạn.

• Cách làm đúng: Đừng để bụng hay mong đợi những lời xin lỗi nặng nề. Bạn chỉ cần gật đầu nhẹ hoặc thốt lên "Det är lugnt" (Không sao đâu) rồi đi tiếp.

Bạn có nghĩ như thế không

Bạn vào hiệu thuốc (Apotek) chỉ để hỏi dược sĩ đúng một câu nhanh: "Thuốc này có bán ở đây không?". Thấy dược sĩ đang rảnh tay, bạn tiến thẳng tới hỏi luôn. Dược sĩ chỉ tay ra góc cửa báo bạn phải bốc số.

• Giải đáp/Đề nghị: Mọi hệ thống ở Thụy Điển hoạt động trên nguyên tắc công bằng qua máy bốc số (Nummerlapp). Dù chỉ hỏi một câu dài 5 giây, hay cửa hàng đang không có khách nào, bạn cũng không được vượt quy trình.

• Cách làm đúng: Bước vào bất kỳ đâu (ngân hàng, bưu điện, hiệu thuốc), việc đầu tiên là đảo mắt tìm máy lấy số. Bấm lấy giấy, chờ bảng điện tử hiện số của mình mới được tiến đến quầy.

Ý kiến của bạn

Chồng bạn là người Thụy Điển, quyết định nghỉ việc 6 tháng ở nhà chăm con (Pappaledighet) để bạn đi làm. Bố mẹ ở VN gọi điện sang xót ruột, mắng bạn là bắt nạt chồng, sợ chồng nghỉ lâu sẽ mất sự nghiệp.

• Giải đáp/Đề nghị: Ở Thụy Điển, đàn ông nghỉ sinh (Föräldraledighet) vài tháng đến nửa năm là chuyện bắt buộc và cực kỳ đáng tự hào. Các "Lattepappa" (bố bỉm sữa đẩy xe nôi uống cà phê) là biểu tượng của xã hội văn minh. Không ai bị đuổi việc vì nghỉ thai sản.

• Cách làm đúng: Vui vẻ đi làm lại, để chồng tự do chăm con và giải thích cho ông bà ở Việt Nam hiểu đây là luật pháp và phúc lợi tuyệt vời của Bắc Âu.

Ý kiến của bạn

Thứ Năm là ngày lễ (Ngày Đỏ - được nghỉ). Thứ Sáu bạn cần gọi điện cho ngân hàng hoặc cơ quan thuế (Skatteverket) để giải quyết hồ sơ gấp. Bạn gọi suốt cả ngày Thứ Sáu không ai nghe máy, công ty cũng vắng tanh.

• Giải đáp/Đề nghị: Thứ Sáu nằm kẹp giữa ngày lễ (Thứ Năm) và cuối tuần (Thứ Bảy) được gọi là "Klämdag" (Ngày kẹp). Đa số người Thụy Điển sẽ xin nghỉ phép ngày này để có kỳ nghỉ dài 4 ngày. Mọi dịch vụ đều đình trệ.

• Cách làm đúng: Phải hoàn thành mọi giấy tờ, thủ tục trước Thứ Tư. Đừng mong đợi bất kỳ dịch vụ hành chính nào hoạt động hiệu quả vào ngày "Klämdag".

Bạn đã từng trong tình huống tương tự chưa

Bạn cần hỏi bạn học người Thụy Điển một vấn đề về bài tập. Lúc 17:30 chiều, bạn nhấc máy gọi. Họ bắt máy với giọng khá lạnh nhạt và nói nhanh: "Tôi đang ăn tối, tôi sẽ gọi lại sau". Bạn thấy họ hơi bất lịch sự.

• Giải đáp/Đề nghị: Ở Thụy Điển, 17:00 - 18:00 là thời gian ăn tối cực kỳ thiêng liêng của gia đình. Gọi điện thoại vào khung giờ này (trừ khi khẩn cấp) bị coi là xâm phạm thời gian cá nhân và bất lịch sự.

• Cách làm đúng: Luôn nhắn tin trước hỏi: "Bây giờ tớ gọi điện có tiện không?". Hoặc chủ động tránh gọi vào khung giờ từ 17h đến 18h30.

Ý kiến của bạn

Bạn uống xong một chai Coca nhựa và một lon bia. Theo thói quen, bạn bóp bẹp chúng lại cho đỡ tốn diện tích rồi vứt thẳng vào thùng rác sinh hoạt trong bếp. Hàng xóm qua chơi nhìn thấy và chau mày.

• Giải đáp/Đề nghị: Chai nhựa (PET) và lon nhôm có biểu tượng "Pant" mang lại tiền thưởng khi trả lại tại siêu thị (1-2 kr/vỏ). Vứt chúng vào rác sinh hoạt là lãng phí và gây hại môi trường. Bóp bẹp sẽ làm máy không quét được mã vạch.

• Cách làm đúng: Giữ nguyên hình dạng vỏ chai/lon, gom vào một túi riêng. Cuối tuần mang ra máy Pant ở siêu thị để đổi lấy hóa đơn giảm giá mua hàng.

Ý kiến của bạn

Cuối năm học, để cảm ơn giáo viên mầm non của con, bạn mua một lọ nước hoa đắt tiền (hoặc một chiếc phong bì nhỏ) mang đến tặng. Giáo viên kiên quyết từ chối với vẻ mặt vô cùng bối rối và có phần hoảng sợ.

• Giải đáp/Đề nghị: Nhận quà cáp có giá trị lớn hoặc tiền mặt từ phụ huynh bị coi là hối lộ (mutbrott) theo luật pháp Thụy Điển. Điều này có thể khiến họ mất việc.

• Cách làm đúng: Tặng một tấm thiệp do chính con bạn vẽ, hoặc một hộp socola nhỏ giá trị dưới 100 kr, hoặc phụ huynh trong lớp hùn mỗi người 20 kr mua một bó hoa chung là đủ.

Bạn đã từng trong trường hợp tương tự chưa

Đi dạo ven một khu rừng thưa, bạn thấy rất nhiều quả việt quất (blåbär) và nấm. Bạn muốn hái nhưng sợ bị cảnh sát phạt hoặc bị chủ đất kiện vì ở Việt Nam/Mỹ, vào đất người khác hái trộm đồ là vi phạm pháp luật.

• Giải đáp/Đề nghị: Quyền Allemansrätten cho phép mọi người tự do đi lại, hái hoa dại, quả mọng, nấm trên bất kỳ khu đất tự nhiên nào, miễn là không phá hoại, không xả rác và không đi quá sát nhà dân.

• Cách làm đúng: Chuẩn bị giỏ, cứ thoải mái vào rừng hái nấm và quả mọng. Đây là hoạt động giải trí phổ biến nhất vào mùa thu ở Thụy Điển.

Ý kiến của bạn

Trường học tổ chức cho học sinh đi dã ngoại trong rừng. Sáng hôm đó trời mưa rả rích và gió lạnh, bạn gọi điện xin cô giáo cho con nghỉ vì sợ con ốm. Cô giáo ngạc nhiên và nói con bạn vẫn nên đi, chỉ cần mặc đồ đúng chuẩn là được.

• Giải đáp/Đề nghị: "Không có thời tiết xấu, chỉ có trang phục tồi" là câu thần chú của mọi người Thụy Điển. Mưa, tuyết hay gió bão, trẻ em vẫn ra ngoài chơi như thường.

• Cách làm đúng: Trang bị cho con đồ đi mưa chuyên dụng (Regnställ), ủng cao su (Gummistövlar) và để con hòa nhập. Đừng lấy thời tiết làm lý do để hủy lịch.

Ý kiến của bạn

Bạn thuê căn hộ có phòng giặt chung (Tvättstuga) ở tầng hầm. Giặt xong, bạn quên lau sạch khay lọc bụi của máy sấy. Vài hôm sau, bạn nhận được một tờ giấy note vô danh ghim trên cửa với lời lẽ rất bực tức. Tại sao họ không gõ cửa góp ý trực tiếp?

• Giải đáp/Đề nghị: Người Thụy Điển cực kỳ ghét xung đột trực tiếp. "Arg lapp" (Tờ giấy giận dữ) là nét văn hóa đặc trưng để phàn nàn trong các khu chung cư. Việc dọn sạch máy móc sau khi dùng là quy tắc sống còn.

• Cách làm đúng: Bỏ qua sự tự ái, lần sau luôn mang theo khăn lau, làm sạch mọi mảng bám, bụi vải và lau sàn khô ráo trước khi rời phòng giặt.

Bạn đã từng trong tình huống này chưa

Bạn bị ho húng hắng và sổ mũi nhẹ. Ở VN, bạn sẽ đeo khẩu trang, uống thuốc và cố gắng đi làm để thể hiện tinh thần trách nhiệm. Khi đến văn phòng Thụy Điển, sếp thấy bạn ho liền lập tức yêu cầu bạn đi về nhà ngay. Bạn sợ sếp đang tức giận.

• Giải đáp/Đề nghị: Sếp không tức giận vì bạn bệnh, mà tức giận vì bạn mang rủi ro lây nhiễm đến cho cả tập thể. Đi làm khi ốm (dù nhẹ) ở Thụy Điển là hành vi ích kỷ.

• Cách làm đúng: Cứ ở nhà và báo ốm. Thụy Điển có chế độ trả lương khi ốm (Sjuklön) rất tốt, hãy nghỉ ngơi đến khi hết hẳn triệu chứng mới đi làm lại.

Ý kiến của bạn

Con bạn vừa đạt điểm tuyệt đối trong kỳ thi quốc gia. Đi làm, bạn vui vẻ khoe lớn với mọi người: "Con tôi giỏi nhất trường, điểm cao nhất luôn!". Thay vì trầm trồ chúc mừng như ở VN, đồng nghiệp Thụy Điển chỉ cười nhẹ "Vad roligt" (Vui nhỉ) rồi lảng đi chỗ khác.

• Giải đáp/Đề nghị: Luật Jante ăn sâu vào tiềm thức Thụy Điển: Đừng nghĩ bạn giỏi hơn người khác. Việc tự ca ngợi bản thân hoặc người nhà một cách thái quá bị coi là thiếu khiêm tốn.

• Cách làm đúng: Nếu có ai hỏi thăm, hãy nói một cách nhẹ nhàng: "Cháu thi cũng tốt, tôi rất vui vì cháu đã cố gắng".

Ý kiến của bạn

Bạn nói chuyện với đồng nghiệp hoặc bạn bè, để tỏ ra quan tâm giống phong cách ở Việt Nam, bạn hỏi: "Bạn làm IT chắc lương cao lắm nhỉ? Mỗi tháng được tầm 50.000 kr không?". Bầu không khí bỗng nhiên im bặt và ngượng ngùng.

• Giải đáp/Đề nghị: Hỏi mức lương, thu nhập hoặc chi tiết tài chính cá nhân là điều cực kỳ cấm kỵ và vô duyên tại Thụy Điển. Ngay cả bạn bè thân thiết đôi khi cũng không biết lương của nhau.

• Cách làm đúng: Chuyển chủ đề sang thời tiết, kế hoạch kỳ nghỉ hè, hoặc sở thích. Tuyệt đối không bao giờ hỏi con số thu nhập cụ thể.

Bạn có nghĩ như thế không

Bạn lên một chuyến xe buýt khá vắng. Có nhiều hàng ghế đôi trống, nhưng cũng có những hàng ghế đã có một người ngồi. Để thể hiện sự thân thiện, bạn chọn ngồi cạnh một người Thụy Điển và mỉm cười với họ thay vì ngồi ghế trống. Người kia tỏ ra vô cùng căng thẳng.

• Giải đáp/Đề nghị: Luật bất thành văn: Nếu còn ghế đôi trống, BẮT BUỘC phải ngồi đó. Ngồi cạnh một người lạ khi xe vẫn còn chỗ trống bị coi là hành vi kỳ quặc, xâm phạm không gian cá nhân.

• Cách làm đúng: Hãy tìm hàng ghế hoàn toàn trống để ngồi. Chỉ ngồi cạnh người khác khi xe đã thực sự hết sạch chỗ, và nhớ hỏi "Ledigt?" (Có trống không?) trước khi ngồi.

Ý kiến của bạn

Chiều thứ Sáu, bạn nổi hứng rủ một người bạn Thụy Điển: "Tối nay rảnh không, qua nhà mình ăn lẩu nhé!". Người bạn bối rối từ chối, dù bạn biết thừa tối đó họ chỉ ở nhà xem TV. Bạn cảm thấy họ chảnh hoặc không thích chơi với mình.

• Giải đáp/Đề nghị: Người Thụy Điển sống bằng Google Calendar (Lịch). Mọi kế hoạch từ đi cà phê, ăn tối đều được lên lịch trước từ 2 đến 4 tuần. Những lời rủ rê bộc phát làm họ cảm thấy mất kiểm soát và áp lực.

• Cách làm đúng: Hãy hỏi: "Cậu có rảnh ăn tối vào thứ Bảy, tuần thứ 3 của tháng sau không?". Họ sẽ vui vẻ mở lịch ra chốt ngay.

Bạn nghĩ thế nào

Bạn nữ người Việt hẹn hò bữa đầu tiên với một anh chàng Thụy Điển. Cuối bữa ăn, hóa đơn mang ra, anh chàng thản nhiên bảo: "Của em hết 250 kr nhé". Bạn cảm thấy hụt hẫng vì ở Việt Nam, đàn ông thường chủ động trả tiền bữa đầu để thể hiện sự ga lăng.

• Giải đáp/Đề nghị: Bình đẳng giới ở Thụy Điển được áp dụng trong mọi khía cạnh. Việc chia tiền (split the bill) trong buổi hẹn đầu là sự tôn trọng sự độc lập tài chính của phái nữ, không phải là sự keo kiệt.

• Cách làm đúng: Vui vẻ rút thẻ ra quẹt phần của mình hoặc Swish lại tiền cho họ. Đừng đánh giá mức độ tình cảm qua tờ hóa đơn.

Ý bạn thế nào

Vừa đến Thụy Điển, bạn mang theo rất nhiều tiền mặt (kronor) đổi từ Việt Nam. Khi lên xe buýt, bạn đưa tờ 100 kr cho tài xế để mua vé nhưng tài xế xua tay từ chối và mời bạn xuống xe. Bạn không hiểu mình đã làm sai điều gì.

• Giải đáp/Đề nghị: Thụy Điển là xã hội gần như không dùng tiền mặt. Các phương tiện công cộng, quán cà phê, và nhiều nhà hàng từ chối nhận tiền mặt để đảm bảo an ninh và vệ sinh.

• Cách làm đúng: Luôn tải ứng dụng của hãng xe buýt địa phương (ví dụ Skånetrafiken, SL) để mua vé qua điện thoại, hoặc dùng thẻ ngân hàng chạm trực tiếp.

Bạn đã từng trong tình huống này chưa

Con bạn bị cảm nhẹ phải nghỉ học. Ở Việt Nam, bạn sẽ cố gắng nhờ người thân trông hộ hoặc ráng đến công ty rồi xin về sớm để không ảnh hưởng công việc. Ở Thụy Điển, bạn là nhân viên mới, bạn rất sợ sếp đánh giá là thiếu cống hiến nếu xin nghỉ nguyên ngày để ở nhà với con.

• Giải đáp/Đề nghị: Ở Thụy Điển, quyền nghỉ chăm con ốm (Vab - Vård av barn) là thiêng liêng. Sếp và đồng nghiệp sẽ đánh giá cực kỳ tồi tệ nếu bạn đẩy trách nhiệm cho người khác hoặc bỏ mặc con ốm để đi làm.

• Cách làm đúng: Tự tin báo cáo sếp: "Jag måste vaba idag" (Hôm nay tôi phải nghỉ chăm con). Mọi người sẽ hoàn toàn vui vẻ và chúc con bạn mau khỏe.

Bạn có như vậy không

Con mình sang nhà bạn người Thụy Điển chơi. Gần đến giờ cơm tối, gia đình họ dọn cơm ra ăn nhưng lại bảo con mình ngồi chờ ở phòng khách hoặc chơi game trong phòng ngủ đợi bạn ăn xong rồi chơi tiếp. Có phải họ ghét con mình hay ki bo không mời một bữa cơm?

• Giải đáp/Đề nghị: Đây là nét văn hóa từng gây bão mạng xã hội toàn cầu (Swedish Gate). Họ không ghét con bạn. Tư duy của họ là: Không muốn phá vỡ kế hoạch ăn tối của gia đình bạn (nhỡ bố mẹ đang nấu cơm ở nhà đợi con về), và họ không có trách nhiệm/chưa được sự đồng ý của bạn để cho con bạn ăn đồ ăn của họ.

• Cách làm đúng: Coi đây là chuyện bình thường. Dặn con trước khi đi chơi là nếu nhà bạn ăn cơm thì…

Mình cần gửi email xin phép nghỉ ốm cho giáo sư trong trường đại học, hoặc sếp lớn trong công ty. Ở Việt Nam mình hay viết 'Kính gửi Giáo sư [Họ]' hoặc 'Thưa Giám đốc'. Ở Thụy Điển mình gọi họ bằng chức danh như vậy cho trang trọng được không?

• Giải đáp/Đề nghị: Không. Cách gọi chức danh hoặc thêm "Mr/Ms" ở Thụy Điển bị coi là lỗi thời, cứng nhắc và tạo ra sự phân cấp quyền lực (điều mà xã hội Thụy Điển rất ghét).

• Cách làm đúng: Hãy gọi thẳng tên thật (First name) của họ. Ví dụ giáo sư tên là Anders Svensson, hãy viết email bắt đầu bằng: "Hej Anders,". Dù bạn nói chuyện với thủ tướng, bạn cũng gọi thẳng tên của ông ấy.

Bạn thấy thế nào

Công ty mình cứ 10h sáng và 14h30 chiều là mọi người rủ nhau đi Fika (uống cà phê, ăn bánh). Mình đang kiêng đồ ngọt và tim đập nhanh khi uống cà phê. Mình có thể lấy lý do bận việc để ngồi lại bàn làm việc, bỏ qua Fika được không? Sếp có đánh giá mình lười giao tiếp không?

• Giải đáp/Đề nghị: CÓ, bạn sẽ bị đánh giá là không hòa nhập. Fika ở nơi làm việc không phải để nạp năng lượng, mà là "bộ lọc" giao tiếp xã hội, nơi các quyết định ngầm thường được bàn bạc.

• Cách làm đúng: Hãy đứng lên đi cùng mọi người. Bạn không cần uống cà phê hay ăn bánh. Chỉ cần lấy một cốc trà thảo mộc, nước lọc, hoặc một quả táo, sau đó ngồi xuống bàn nói chuyện với đồng nghiệp là đủ.

Ý kiến của bạn…

Mình đang định mở cửa đi vứt rác thì nghe tiếng hàng xóm đang khóa cửa ở ngoài hành lang. Ở Việt Nam, mình sẽ mở cửa ra cười tươi chào hỏi một câu 'Bác đi đổ rác à?'. Ở Thụy Điển, mình làm vậy họ có vui vì tình làng nghĩa xóm không?

• Giải đáp/Đề nghị: Họ sẽ cảm thấy cực kỳ phiền phức vì phải "small talk" (nói chuyện phiếm) trong tình huống không phòng bị. Người Thụy Điển rất yêu không gian cá nhân.

• Cách làm đúng: Hãy nhìn qua lỗ khóa (peephole), đứng im trong nhà, nín thở chờ tiếng bước chân của hàng xóm đi xa hẳn rồi mới lẳng lặng ra ngoài đổ rác. Đó mới là "đỉnh cao" của sự tôn trọng hàng xóm ở Thụy Điển!

Bạn có thấy đúng như vậy không?

Thứ Bảy tuần trước mình vừa đi ăn tiệc ở nhà sếp. Thứ Hai đi làm, gặp sếp ở máy pha cà phê, mình cười nói 'Hej' (Chào) như bình thường. Sếp có vẻ khựng lại và chờ đợi mình nói gì đó. Mình đã quên làm gì chăng?

• Giải đáp/Đề nghị: Bạn đã quên một quy tắc ứng xử cực kỳ quan trọng: Lời cảm ơn bồi thêm sau các sự kiện.

• Cách làm đúng: Bất cứ khi nào bạn gặp lại ai đó sau một buổi tiệc, buổi đi chơi, hoặc bữa ăn mà họ đã mời bạn/tổ chức cho bạn, câu đầu tiên bạn phải nói khi gặp lại họ là: "Tack för senast!" (Cảm ơn vì lần trước nhé!).

Bạn thấy có đúng không

Mình gặp lại một người bạn Thụy Điển (không quá thân, chỉ là bạn xã giao) ngoài phố. Lúc chia tay, tự nhiên họ sáp lại gần. Mình cứng đơ không biết nên giơ tay ra bắt, cúi đầu chào, hay ôm? Ôm thì sợ quá thân mật, mà đẩy ra thì sợ bất lịch sự.

• Giải đáp/Đề nghị: Người Thụy Điển rất thích ôm (kram) khi gặp mặt và chia tay bạn bè (thậm chí là bạn mới quen vài lần).

• Cách làm đúng: Hãy thực hiện một cái "ôm chữ A" (A-frame hug): chồm phần thân trên vào nhau, vỗ nhẹ lưng 1-2 cái, nhưng phần hông và chân giữ khoảng cách. Tránh hôn lên má như người Nam Âu.

Ý kiến của bạn thế nào

Bạn đồng nghiệp Thụy Điển mời mình đến nhà dự tiệc cuối tuần. Bạn ấy nhắn là 'Tớ sẽ nấu đồ ăn nhẹ'. Ở Việt Nam chủ nhà thường bao trọn gói cả bia rượu. Mình có đi tay không đến được không, hay chỉ cần mua giỏ trái cây là đủ?

• Giải đáp/Đề nghị: Ở Thụy Điển, đồ uống có cồn rất đắt và bị quản lý gắt gao. Quy tắc ngầm là chủ nhà lo đồ ăn, còn khách PHẢI tự mang theo đồ uống có cồn của riêng mình (bia, rượu vang, cider) để tự uống.

• Cách làm đúng: Mang theo số lượng bia/rượu vừa đủ cho bạn uống trong tối đó. Nhớ bỏ vào tủ lạnh của chủ nhà để ướp lạnh và tự lấy ra uống. Không ai ép ai uống, và thường không ai uống đồ của người khác.

Ý kiến của bạn thế nào

Đi ăn nhà hàng chung với nhóm bạn Thụy Điển, lúc tính tiền một bạn đại diện trả thẻ rồi bảo 'Các cậu Swish (chuyển khoản) lại cho tớ nhé'. Phần của mình là 143 kr. Ở Việt Nam mình hay làm tròn lên 150 kr coi như bao luôn tiền lẻ cho hào sảng. Mình làm vậy ở Thụy Điển có được không?

• Giải đáp/Đề nghị: Đừng làm tròn, hãy chuyển đúng từng cắc. Sự hào sảng của người Việt trong trường hợp này có thể làm người Thụy Điển bối rối, họ sẽ nghĩ họ nợ lại bạn 7 kr và tìm cách trả lại.

• Cách làm đúng: Hóa đơn ghi bạn ăn hết 143 kr, hãy mở app Swish và chuyển chính xác 143 kr. Sự minh bạch và sòng phẳng tuyệt đối là cách giữ tình bạn lâu bền nhất ở đây.

Theo bạn thì thế nào

Mình được mời dự một buổi tiệc sinh nhật có dress-code (quy định trang phục) rất đẹp, mình mặc váy dạ hội/vest lộng lẫy. Nhưng khi đến cửa, thấy ai cũng cởi giày. Thật sự mặc đồ dạ hội mà đi chân đất (hoặc đi tất) trông rất kỳ cục. Mình có được phép đề nghị giữ giày lại vì giày mình rất sạch không?

• Giải đáp/Đề nghị: Không được giữ giày đi ngoài đường (uteskor) để đi vào nhà, dù nhà có tổ chức tiệc sang trọng đến mấy. Sàn nhà Thụy Điển thường ốp gỗ và người ta rất kỵ mang bụi bẩn từ ngoài vào.

• Cách làm đúng: Bạn nên chuẩn bị một đôi giày sạch chuyên đi trong nhà (inneskor) bỏ vào túi xách, đến nơi thì cởi giày đi ngoài đường ra và thay đôi inneskor đó vào. Nhớ đảm bảo tất (vớ) của bạn không bị…

Mình được mời đến nhà sếp ăn tối lúc 18:00. Ở Việt Nam, để lịch sự và cho chủ nhà có thời gian chuẩn bị, mình hay đến trễ 'giờ cao su' tầm 10-15 phút. Nghe nói ở Thụy Điển phải đến đúng giờ. Nhưng lỡ mình đến sớm lúc 17:45 thì có nên bấm chuông vào luôn cho nhiệt tình không?

• Giải đáp/Đề nghị: Tuyệt đối không bấm chuông sớm. Đến sớm 15 phút ở Thụy Điển bị coi là "bất lịch sự" không kém gì đến trễ, vì bạn làm phiền thời gian chuẩn bị cá nhân của họ.

• Cách làm đúng: Hãy đi dạo loanh quanh khu đó, chịu khó đứng dưới trời lạnh đợi đến đúng 17:58 hoặc 17:59 mới được bấm chuông.

Bạn có đồng ý với đề nghị trên không, hãy chia sẻ nhé,

Để tận hưởng màn trình diễn ánh sáng mà không "dính" rắc rối pháp lý hay gây nguy hiểm, bạn cần nằm lòng các quy tắc sau:

• Nguyên tắc 18+: Chỉ người trên 18 tuổi mới được phép mua và sử dụng pháo hoa. Việc đưa pháo cho trẻ em chơi hoặc mua hộ người vị thành niên là bất hợp pháp và có thể bị phạt tiền.

• Check luật của Kommun (Thành phố): Dù đêm Giao thừa là dịp đặc biệt, nhưng mỗi thành phố có quy định riêng. Một số nơi (như trung tâm Stockholm, Lund) cấm hoàn toàn hoặc giới hạn khung giờ bắn. Hãy kiểm tra mục Lokala ordningsföreskrifter trên website của thành phố bạn ở.

• Nói không với rượu bia: Tuyệt đối không trực tiếp châm pháo khi đã uống rượu. Rượu làm giảm phản xạ và sự phán đoán – điều cực kỳ nguy hiểm khi tiếp xúc với…

Nhiều ứng viên lầm tưởng phỏng vấn là buổi "hỏi - đáp" một chiều, nhưng thực tế đây là một cuộc trao đổi công bằng. Việc chủ động đặt câu hỏi mang lại 3 lợi ích cốt lõi:

• Khẳng định vị thế chuyên nghiệp: Những câu hỏi đào sâu về quy trình làm việc, công cụ kỹ thuật (đặc biệt với khối ngành kỹ sư) hoặc tầm nhìn công ty cho thấy bạn đã nghiên cứu kỹ (research) và có tư duy phản biện tốt.

• Đánh giá độ "hợp cạ" (Culture Fit): Đây là lúc bạn kiểm tra xem văn hóa công ty, cơ hội đào tạo và tính ổn định tài chính có đúng với ưu tiên cá nhân của bạn không. Đừng ngại hỏi về sự linh hoạt trong địa điểm làm việc hoặc lộ trình thăng tiến.

• Thu thập "thông tin ngầm": Thông qua cách nhà tuyển dụng trả lời…

Tại Thụy Điển, bạn có thể liên hệ ngay với Kvinnofridslinjen (Đường dây nóng quốc gia dành cho phụ nữ). Đây là dịch vụ hỗ trợ khẩn cấp 24/7 dành riêng cho những ai đang trải qua bạo lực hoặc đe dọa trong gia đình.

• Thông tin liên hệ:

  • Số điện thoại: 020-50 50 50

  • Trang web: kvinnofridslinjen.se

• Tính bảo mật tuyệt đối: Cuộc gọi hoàn toàn miễn phí và không hiện số trên hóa đơn điện thoại hoặc lịch sử gọi đi, giúp bảo vệ an toàn tối đa cho bạn.

• Hỗ trợ ngôn ngữ: Mặc dù ngôn ngữ chính là tiếng Thụy Điển và tiếng Anh, nhưng bạn hoàn toàn có thể yêu cầu thông dịch viên tiếng Việt. Chỉ cần nói "Vietnamese" khi bắt đầu cuộc gọi, nhân viên tư vấn sẽ kết nối với thông dịch viên để hỗ trợ bạn.

Tại Thụy Điển, tất cả các loại đồ uống có nồng độ cồn trên 3,5% đều không được bán ở siêu thị thông thường mà chỉ được bán duy nhất tại hệ thống cửa hàng do chính phủ kiểm soát có tên là Systembolaget.

• Quy định về độ tuổi: Bạn phải từ 20 tuổi trở lên mới được phép mua rượu tại Systembolaget (trong khi đi bar/nhà hàng thì chỉ cần 18 tuổi). Hãy luôn mang theo giấy tờ tùy thân (ID card hoặc Passport) vì nhân viên sẽ kiểm tra rất nghiêm ngặt.

• Thời gian mở cửa "ngặt nghèo": Đây là điều gây bất tiện nhất cho người mới.

  • Ngày thường: 10:00 – 18:00 (một số nơi đến 19:00 hoặc 20:00).

  • Thứ Bảy: Chỉ mở từ 10:00 – 15:00.

  • Chủ nhật và ngày lễ: Đóng cửa hoàn toàn.

Sống ở Bắc Âu lâu dần, bạn sẽ nhận ra hạnh phúc của họ không đến từ sự xa hoa mà đến từ 5 triết lý sống "vàng" đã thấm nhuần vào tư duy mỗi người:

• Lagom (Thụy Điển) - "Vừa đủ": Đây là kim chỉ nam của người Thụy Điển. Không quá ít, không quá nhiều, chỉ cần "vừa đủ". Nó áp dụng từ việc ăn uống, trang trí nhà cửa cho đến việc cân bằng giữa công việc và cuộc sống (Work-life balance).

• Hygge (Đan Mạch) - "Ấm áp từ điều giản đơn": Là nghệ thuật tạo ra sự thoải mái, như việc thắp một ngọn nến, nhâm nhi tách cà phê nóng giữa mùa đông hay quây quần bên người thân. Hygge giúp con người trân trọng những niềm vui nhỏ bé mỗi ngày.

• Sisu (Phần Lan) - "Nội lực kiên cường": Là tinh thần không bỏ cuộc dù đối…

Việc thay đổi môi trường sống sang một quốc gia như Thụy Điển sẽ dễ dàng và an toàn hơn nếu bạn nắm vững 7 lưu ý quan trọng sau:

• Cảnh giác lừa đảo nhà ở: Tuyệt đối không chuyển tiền cọc căn hộ khi chưa kiểm tra tính xác thực hoặc chưa có hợp đồng rõ ràng. Kẻ lừa đảo thường nhắm vào những người mới sang đang cần chỗ ở gấp.

• Bảo mật dữ liệu mạng: Hạn chế dùng Wifi công cộng (sân bay, quán cafe) để đăng nhập app ngân hàng khi chưa có SIM địa phương. Nếu bắt buộc phải dùng, hãy sử dụng VPN để mã hóa dữ liệu, tránh bị hack tài khoản.

• Ưu tiên Bảo hiểm: Thụy Điển là nơi mọi thứ rất đắt đỏ nếu không có bảo hiểm. Hãy đảm bảo bạn có bảo hiểm y tế hợp lệ và nên đăng ký ngay bảo hiểm…

Thụy Điển là một trong những quốc gia có tỷ lệ bảo hiểm thú cưng cao nhất thế giới (trên 57%). Khác với y tế cho người, chi phí chăm sóc động vật tại đây không được chính phủ trợ cấp và cực kỳ đắt đỏ, nên bảo hiểm là cách duy nhất để tránh những hóa đơn khổng lồ.

• Các loại bảo hiểm phổ biến:

  • Bảo hiểm chăm sóc thú y (Veterinärvård): Hoàn trả chi phí khám chữa bệnh vượt quá mức tự trả (självrisk).

  • Bảo hiểm sinh mệnh (Livförsäkring): Bồi thường giá trị thú cưng nếu chúng qua đời, mất trộm.

  • Bảo hiểm phục hồi/nuôi giống: Dành cho các nhu cầu chuyên sâu như vật lý trị liệu hoặc hỗ trợ sinh sản.

• Các công ty bảo hiểm uy tín:

Nếu bạn thấy các em nhỏ đeo một chiếc túi nhỏ và mời mua những bông hoa giấy (huy hiệu), đó chính là chiến dịch Majblomman (Hoa tháng Năm). Đây là tổ chức từ thiện vì trẻ em lâu đời nhất Thụy Điển (từ năm 1907) với những ý nghĩa rất đặc biệt:

• Mục đích: Gây quỹ để hỗ trợ trẻ em trong các gia đình có hoàn cảnh khó khăn tại Thụy Điển (như hỗ trợ chi phí đi cắm trại, mua kính cận, quần áo mùa đông hoặc thiết bị thể thao).

• Trẻ em giúp đỡ trẻ em: Người bán hoa chính là các em học sinh. Các em sẽ nhận được 10% hoa hồng trên doanh số bán được để bỏ lợn tiết kiệm, phần còn lại được dùng hoàn toàn cho mục đích từ thiện.

• Biểu tượng thay đổi theo năm: Mỗi năm huy hiệu sẽ có một thiết kế…

Bí quyết nằm ở hệ thống chính sách an sinh xã hội cực kỳ tiến bộ, giúp xóa bỏ rào cản giới tính trong việc chăm sóc gia đình và công việc:

• Chế độ nghỉ phép cha mẹ (Parental Leave) siêu dài: Khi có con, cha mẹ được hưởng tổng cộng 480 ngày nghỉ có lương. Trong đó, mỗi người có quyền nghỉ 240 ngày. Đặc biệt, có 90 ngày dành riêng cho mỗi người (không thể chuyển nhượng), nhằm khuyến khích các ông bố ở nhà chăm con nhiều hơn.

• Hỗ trợ tài chính và y tế: Chi phí sinh con và chăm sóc sức khỏe hầu hết được tài trợ từ thuế. Ngoài ra, cha mẹ còn được hưởng chế độ nghỉ để chăm sóc con ốm (VAB) mà vẫn nhận được hỗ trợ từ Cơ quan Bảo hiểm Xã hội (Försäkringskassan).

• Hệ thống mẫu giáo (Förskola) giá rẻ: Trẻ em từ…

Tại Thụy Điển, ngay khi em bé ra đời, người bố (hoặc bạn đời, người thân cùng chăm sóc) có quyền nghỉ 10 ngày phép đặc biệt có trả lương để hỗ trợ mẹ và bé. Đây là chế độ tách biệt hoàn toàn với số ngày nghỉ phép cha mẹ (parental leave) thông thường.

• Đối tượng hưởng lợi: Không chỉ dành cho bố, mà còn áp dụng cho mẹ đơn thân (người thân nghỉ thay), cặp đôi đồng giới hoặc người có trách nhiệm chăm sóc bé.

• Mức trợ cấp: Bạn được nhận khoảng 80% thu nhập (tính theo mức trần của bảo hiểm xã hội).

• Quy trình đăng ký: * Thông báo cho chủ lao động ít nhất 2 tháng trước khi nghỉ.

  • Nộp đơn qua Försäkringskassan trong vòng 90 ngày kể từ ngày nghỉ đầu tiên.

  • Lưu ý: Cần xác nhận quan hệ cha con (có thể làm trực tuyến qua Skatteverket trong 14 ngày đầu sau…

Việc đưa "người bạn bốn chân" cùng định cư tại Thụy Điển đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về pháp lý và y tế để đảm bảo thú cưng không bị từ chối nhập cảnh:

• Điều kiện nhập cảnh bắt buộc:

  • Gắn Chip định danh: Phải gắn chip theo tiêu chuẩn ISO trước khi tiêm phòng dại.

  • Tiêm phòng dại: Thú cưng phải ít nhất 12 tuần tuổi mới được tiêm mũi đầu tiên và chỉ được di chuyển sau ngày tiêm ít nhất 21 ngày.

  • Độ tuổi tối thiểu: Chó/mèo con phải từ 3 tháng 22 ngày tuổi trở lên mới được phép nhập cảnh.

  • Giấy tờ: Cần có Hộ chiếu thú cưng EU hoặc Chứng nhận sức khỏe nhập cảnh EU (nếu đến từ ngoài EU).

Thực tập tại Thụy Điển không chỉ là cơ hội tích lũy kinh nghiệm mà còn là "bàn đạp" để có công việc chính thức sau tốt nghiệp. Để bắt đầu, bạn cần khai thác 3 nguồn lực chính sau:

• Phòng tư vấn nghề nghiệp của trường (Career Services): Đây là kênh uy tín nhất. Các trường lớn như Lund, KTH, Uppsala, Stockholm University... đều có cổng thông tin việc làm riêng và mạng lưới đối tác doanh nghiệp rộng khắp. Hãy thường xuyên ghé thăm văn phòng này để được sửa CV và cập nhật danh sách thực tập nội bộ.

• Chủ động săn tin tại các tập đoàn lớn: Nhiều công ty Thụy Điển có chương trình thực tập bài bản hàng năm. Nếu không thấy tin tuyển dụng, đừng ngần ngại gửi email hoặc gọi điện trực tiếp để hỏi. Một số cái tên hàng đầu bạn nên theo dõi:

Stockholm là một thành phố rất cởi mở với cộng đồng quốc tế, nhưng để gặp gỡ những người bạn mới, bạn cần chủ động tham gia vào các "hub" sau đây:

• Meetup.com: Đây là nền tảng phổ biến nhất để tìm các nhóm có cùng sở thích tại Stockholm, từ hội những người yêu sách, nhóm chạy bộ đến cộng đồng lập trình viên.

• InterNations: Cộng đồng dành riêng cho những người sống và làm việc tại nước ngoài. Tại Stockholm, InterNations thường xuyên tổ chức các buổi gặp gỡ trực tiếp (In-person events) tại các nhà hàng hoặc bar sang trọng để thành viên giao lưu.

• The Stockholm Expat Meetup Group: Một trong những nhóm tích cực nhất trên mạng xã hội, chào đón tất cả mọi người (kể cả người bản địa Thụy Điển) tham gia các buổi offline định kỳ với tinh thần giao lưu thuần túy, không vì…

Các quốc gia Bắc Âu có số lượng ngày nghỉ lễ chính thức tương đương hoặc nhỉnh hơn một chút so với Việt Nam (hiện Việt Nam có 11 ngày nghỉ lễ chính thức). Dưới đây là thống kê cụ thể:

• Thụy Điển và Phần Lan: Có nhiều ngày nghỉ nhất, khoảng 13 ngày/năm.

• Đan Mạch và Na Uy: Có khoảng 10-12 ngày/năm.

Các đặc điểm cần lưu ý:

• Gắn liền với Kitô giáo: Đa số các ngày lễ xoay quanh lịch Công giáo như Lễ Hiển Linh (6/1), Thứ Sáu Tuần Thánh, Phục Sinh, Ngày Thăng Thiên và Lễ Ngũ Tuần.

• Ngày Quốc khánh: * Na Uy (17/5) và Phần Lan (6/12) tổ chức rất trang trọng.

Lần đầu đặt chân đến xứ sở Bắc Âu, bạn sẽ thấy mọi thứ rất khác biệt. Để có một khởi đầu hoàn hảo, hãy lưu ý các bí kíp sau:

• Hòa nhập xã hội: Đừng chỉ vùi đầu vào sách vở. Tuần đầu tiên là thời điểm quan trọng nhất để kết bạn. Hãy tham gia mọi hoạt động xã hội, thể thao và đừng ngại bắt chuyện với người lạ. Mối quan hệ xã hội tốt chính là "liều thuốc" chống lại nỗi nhớ nhà.

• Chống chọi với mùa đông: Mùa đông Thụy Điển dài, tối và lạnh.

  • Trang phục: Ngoài áo khoác dày, hãy chú ý mặc nhiều lớp (layering).

  • Sức khỏe: Tranh thủ ra ngoài khi có nắng để bổ sung Vitamin D.

  • Văn hóa: Học cách yêu thích Fika (thói quen uống cà phê và ăn bánh ngọt) – đây là cách người bản địa sưởi ấm tâm hồn và kết…

Nếu bạn đang ở vùng Skåne (Lund, Malmö...) vào tầm ngày 10 tháng 11, bạn sẽ thấy các nhà hàng tấp nập thực khách đến thưởng thức bữa tiệc ngỗng truyền thống mang tên Mårten Gås. Đây là một nét văn hóa ẩm thực đặc sắc đánh dấu thời điểm giao mùa từ thu sang đông.

• Nguồn gốc thú vị: Lễ này vinh danh Thánh Martin thành Tours. Truyền thuyết kể rằng ông trốn trong chuồng ngỗng để từ chối chức giám mục, nhưng bầy ngỗng kêu quá to làm ông bị phát hiện. Vì vậy, người ta tổ chức tiệc ăn thịt ngỗng vào ngày này để... "trả thù" và tưởng nhớ ông.

• Thực đơn truyền thống 3 món (Mårten Gås middag):

  • Khai vị - Súp đen (Svartsoppa): Món ăn gây tò mò nhất, làm từ máu ngỗng pha rượu, giấm và gia vị cay nồng. Nếu thấy hơi khó ăn,…

Nếu bạn mới sang Thụy Điển vào cuối tháng 10, đầu tháng 11, bạn sẽ thấy một sự đối lập thú vị: một bên là bí ngô, ma quỷ đầy tinh nghịch, một bên là hàng nghìn ngọn nến lung linh, tĩnh lặng. Đó chính là sự giao thoa giữa Halloween và Alla helgons dag.

Những lưu ý quan trọng cho người mới:

• Halloween tại Thụy Điển: Dù rất phổ biến trong giới trẻ, nhưng văn hóa "Trick or Treat" (gõ cửa xin kẹo) không phổ biến mọi nơi như ở Mỹ. Bạn nên kiểm tra với khu dân cư hoặc trường học của con trước khi cho bé đi xin kẹo để tránh làm phiền hàng xóm.

• Vẻ đẹp của Alla helgons dag: Nếu có thể, hãy ghé thăm một nghĩa trang vào tối thứ Bảy đầu tháng 11. Bạn sẽ thấy một cảnh tượng tuyệt đẹp khi hàng nghìn ngọn nến…

Annandag påsk (Easter Monday - Thứ Hai Phục Sinh) là ngày nghỉ lễ chính thức tại Thụy Điển ngay sau ngày Chủ nhật Phục Sinh. Đây là thời điểm để mọi người thư giãn, tận hưởng không khí mùa xuân và dành thời gian chất lượng bên gia đình trước khi quay lại làm việc.

• Hoạt động truyền thống: Dù là lễ tôn giáo nhưng tại Thụy Điển, ngày này mang đậm tính chất lễ hội dân gian. Trẻ em thường tham gia trò chơi săn trứng Phục Sinh (Easter egg hunt) hoặc các trò chơi vui nhộn ngoài trời liên quan đến biểu tượng gà trống và thỏ con.

• Ẩm thực đặc trưng: Bữa ăn trong ngày này thường không thể thiếu:

  • Thịt cừu nướng: Món chính sang trọng và phổ biến nhất.

  • Các món từ trứng: Được trang trí bắt mắt.

  • Bánh mì hình thỏ và bánh ngọt: Những món tráng miệng đặc trưng chỉ…

Lễ Phục sinh tại Bắc Âu không chỉ là dịp lễ tôn giáo mà còn là thời điểm ăn mừng sự khởi đầu của mùa xuân. Tuy có nhiều điểm chung, nhưng mỗi nước lại có những phong tục cực kỳ thú vị và riêng biệt:

• Thụy Điển - Những "Phù thủy nhỏ" (Påskkärringar): * Một nét đặc trưng riêng của Thụy Điển là trẻ em hóa trang thành phù thủy với khăn quàng cổ và má hồng, đi gõ cửa từng nhà để tặng tranh vẽ và nhận lại kẹo.

  • Người Thụy Điển trang trí nhà cửa bằng Påskris – những cành bạch dương gắn lông vũ sặc sỡ để đón xuân.

    
    

• Đan Mạch - Trái tim lá cọ (Palmehjerte): * Vào Chủ nhật Lễ Lá, người Đan Mạch có truyền thống thắt những trái tim nhỏ bằng lá cọ để tặng người thân. Trứng Phục sinh tại đây cũng thường được…

  
  

Đừng để cái lạnh và tuyết dày giữ chân bạn trong nhà! Người dân Stockholm có câu: "Không có thời tiết xấu, chỉ có trang phục không phù hợp". Dưới đây là những hoạt động mùa đông "đậm chất Thụy Điển" bạn nên thử:

• Trượt tuyết ngay trong lòng thành phố: Không cần đi đâu xa lên phía Bắc, bạn có thể ghé Hammarbybacken để trượt xuống dốc ngay giữa trung tâm. Nếu thích trượt tuyết băng đồng (cross-country), khu bảo tồn thiên nhiên Lida hoặc Hellasgården là những lựa chọn tuyệt vời với đường chạy chuyên dụng.

• Trượt băng nghệ thuật: Bạn có thể tham gia trượt băng miễn phí tại các sân trượt công cộng nổi tiếng như Kungsträdgården (Vườn Hoàng gia) hoặc Vasaparken. Nếu muốn cảm giác mạo hiểm hơn, hãy đăng ký các tour trượt băng trên mặt hồ tự nhiên có hướng dẫn viên.

• Tắm băng và Saun: Đây là truyền thống…